Rahim Ağzı Kanseri: HPV’den İnvaziv Kansere Gelişim ve Erken Tanının Önemi

Rahim ağzı kanseri (serviks kanseri), büyük ölçüde önlenebilir ve kanser gelişmeden önceki aşamalarda saptanabilir jinekolojik kanserlerden biridir. Bunun en önemli nedeni, hastalığın çoğu zaman bir anda ortaya çıkmaması; yüksek riskli HPV enfeksiyonunun kalıcı hale gelmesini takiben servikste kanser öncüsü değişikliklerin gelişmesi ve bunların bir bölümünün yıllar içerisinde invaziv kansere ilerlemesidir.

Bu uzun süreç bize önemli bir fırsat verir: HPV testi, servikal smear ve gerektiğinde kolposkopi ile hastalık henüz kanser oluşmadan yakalanabilir.

HPV ile Rahim Ağzı Kanseri Arasındaki İlişki

Rahim ağzı kanserinin gelişimindeki en önemli etken yüksek riskli human papillomavirus (HPV) tipleriyle persistan enfeksiyondur.

HPV enfeksiyonu oldukça yaygındır ve HPV pozitifliği tek başına kişinin rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez. Enfeksiyonların önemli bir bölümü bağışıklık sistemi tarafından kontrol edilir.

Asıl önemli olan bazı yüksek riskli HPV tiplerinin servikste kalıcı hale gelmesi ve zaman içerisinde hücresel değişikliklere yol açmasıdır.

Bu süreç;

HPV enfeksiyonu → servikal intraepitelyal neoplazi (CIN) → invaziv rahim ağzı kanseri

şeklinde ilerleyebilir.

Ancak her HPV enfeksiyonu CIN'e, her CIN lezyonu da kansere dönüşmez. Bu nedenle HPV sonucunun hastanın yaşı, smear sonucu, önceki testleri ve gerektiğinde kolposkopi bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

CIN Nedir?

CIN, yani servikal intraepitelyal neoplazi, rahim ağzındaki hücrelerde gelişen kanser öncüsü değişiklikleri ifade eder.

Bu aşamada anormal hücreler henüz serviks dokusunun derinlerine invazyon göstermemiştir. Dolayısıyla CIN ile invaziv rahim ağzı kanseri aynı hastalık değildir.

Özellikle yüksek dereceli lezyonların doğru şekilde saptanması ve uygun hastalarda tedavi edilmesi, rahim ağzı kanserinin gelişmesini önleyebilmemizin temelini oluşturur.

HPV Pozitifliği Kanser Anlamına Gelir mi?

Hayır.

Hastalarımda en sık karşılaştığım kaygılardan biri HPV testinin pozitif çıkmasının doğrudan kanser olarak yorumlanmasıdır.

HPV pozitif bir hastada önemli olan;

HPV'nin hangi risk grubunda olduğu, enfeksiyonun kalıcı olup olmadığı, smear sonucunda hücresel anormallik bulunup bulunmadığı ve kolposkopi gerekip gerekmediğidir.

Özellikle yüksek riskli HPV pozitifliği veya anormal smear sonucu bulunan hastalarda uygun algoritmayla değerlendirme yapılması, gereksiz girişimlerden kaçınırken önemli lezyonların gözden kaçırılmamasını sağlar.

Kolposkopi Neden Önemlidir?

Kolposkopi, rahim ağzının büyütülerek ayrıntılı biçimde incelenmesini sağlar. Şüpheli alanlar belirlendiğinde bu bölgelerden kolposkopik biyopsi alınabilir.

Buradaki amaç rastgele biyopsi yapmak değil, serviks üzerindeki anormal alanları tanımlayarak patolojik değerlendirmeyi doğru bölgeden yapabilmektir.

Biyopsi sonucunda CIN2, CIN3 veya başka bir yüksek dereceli lezyon saptandığında hastanın yaşı, fertilite beklentisi, lezyonun özellikleri ve önceki sonuçları birlikte değerlendirilerek takip veya tedavi planlanır.

Gerekli hastalarda LEEP veya konizasyon uygulanabilir.

Bu nedenle rahim ağzı kanserinin önlenmesindeki süreç yalnızca smear yaptırmaktan ibaret değildir:

HPV/smear taraması → gerektiğinde kolposkopi → hedefli biyopsi → patoloji → uygun takip veya tedavi

bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

HPV Aşısı Neden Önemlidir?

Yüksek riskli HPV tipleri ile rahim ağzı kanseri arasındaki nedensel ilişkinin anlaşılması, bu kanser için primer korunma olanağı sağlamıştır.

HPV aşıları kanserle ilişkili önemli HPV tiplerine karşı koruma sağlayarak servikal kanser öncüsü lezyonların ve rahim ağzı kanserinin önlenmesinde önemli rol oynar.

Ancak HPV aşısı ile servikal tarama birbirinin alternatifi değildir. Aşılanmış kadınların da yaşlarına ve güncel önerilere uygun servikal kanser taramalarını sürdürmeleri gerekir.

Rahim Ağzı Kanseri Neden Hâlâ Görülüyor?

Rahim ağzı kanserinin önemli özelliklerinden biri, etkili tarama programlarıyla görülme sıklığının ciddi biçimde azaltılabilmesidir.

Gönderdiğin metnin temel vurgularından biri de budur: Hastalık genellikle preinvaziv aşamadan invaziv kansere doğru yavaş ilerlediği için asemptomatik kadınların taranması, kanser öncüsü dönemin yakalanmasına olanak verir.

Bu nedenle düzenli taramaya katılmayan kadınlarda hastalığın invaziv hale geldikten sonra saptanma riski artabilir.

Rahim Ağzı Kanseri İlerlemişse Ne Olur?

Kanser serviksle sınırlıyken ve erken evredeyken cerrahi tedavi bazı hastalarda önemli bir seçenektir. Hastalığın özelliklerine göre konizasyon, fertilite koruyucu trakelektomi veya radikal histerektomi gibi farklı cerrahi yaklaşımlar değerlendirilebilir.

Hastalık ilerledikçe serviks çevresindeki dokulara ve daha ileri aşamalarda mesane, rektum veya pelvisteki diğer yapılara yayılım görülebilir. Bu durumda tedavinin temelini cerrahi yerine radyoterapi ve sistemik tedavilerin oluşturduğu durumlar ortaya çıkar.

Bu nedenle erken tanı yalnızca yaşam beklentisini değil, uygulanabilecek tedavinin kapsamını da değiştirebilir.

Anormal HPV veya Smear Sonucunuz Varsa

HPV pozitifliği veya anormal smear sonucu doğrudan rahim ağzı kanseri anlamına gelmez. Ancak sonucun doğru değerlendirilmeden yalnızca tekrar teste bırakılması veya gereksiz yere hemen cerrahi işlem yapılması da doğru değildir.

İzmir'de kliniğimde HPV ve anormal smear sonucu bulunan hastaları jinekolojik onkoloji açısından değerlendiriyor; gerektiğinde kolposkopi, kolposkopik biyopsi, LEEP ve konizasyon işlemlerini planlıyorum.

Amaç yalnız mevcut lezyonu saptamak değil, rahim ağzı kanseri gelişmeden önce yüksek riskli lezyonları doğru şekilde belirlemek ve hastaya uygun tedaviyi uygulamaktır.

Özellikle HPV16/18 pozitifliği, persistan yüksek riskli HPV, ASC-H, HSIL veya daha önce CIN2/CIN3 tanısı bulunan hastalarda önceki smear, HPV, kolposkopi ve patoloji sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Rahim ağzı kanserinde en büyük avantajımız, birçok hastada kanser gelişmeden önce müdahale edebileceğimiz uzun bir dönemin bulunmasıdır. Bu nedenle doğru tarama, doğru kolposkopi ve gerektiğinde doğru cerrahi tedavi, serviks kanserinden korunmanın temel basamaklarını oluşturur.