Yumurtalık Kanseri İçin Risk Faktörü Ne Anlama Gelir?
Risk faktörü, bir hastalığın ortaya çıkma olasılığını artırabilen özellik veya durumları ifade eder. Ancak tek başına hiçbir risk faktörü yumurtalık kanseri tanısı anlamına gelmez. Aynı şekilde hiçbir risk faktörü bulunmayan kadınlarda da yumurtalık kanseri gelişebilir.
Bu nedenle risk faktörlerini bilmek, erken farkındalık oluşturmak açısından önemlidir.
Yaş En Önemli Risk Faktörlerinden Biri midir?
Yumurtalık kanseri her yaşta görülebilse de en sık menopoz sonrası dönemde ortaya çıkar. Özellikle 50 yaşından sonra görülme sıklığı artmaktadır.
Bununla birlikte genç kadınlarda da bazı özel tümör tipleri gelişebilir. Bu nedenle yalnızca yaşa bakılarak değerlendirme yapılması doğru değildir.
Ailede Kanser Öyküsü Bulunması Riski Artırır mı?
Aile bireylerinde yumurtalık veya meme kanseri bulunması bazı kişilerde riski artırabilir.
Özellikle;
- Anne
- Kız kardeş
- Kız çocuk
- Teyze
- Hala
- Büyükanne
gibi birinci ve ikinci derece akrabalarda yumurtalık veya meme kanseri öyküsü olması durumunda uzman değerlendirmesi önerilebilir.
Genetik Faktörlerin Rolü Nedir?
Yumurtalık kanserlerinin bir kısmı kalıtsal gen değişiklikleriyle ilişkilidir.
En sık araştırılan genler şunlardır:
BRCA1
Bu gen değişikliği bulunan kişilerde yaşam boyu yumurtalık kanseri gelişme riski toplum ortalamasına göre daha yüksek olabilir.
BRCA2
BRCA2 mutasyonu da hem meme hem de yumurtalık kanseri açısından risk artışıyla ilişkilendirilmektedir.
Lynch Sendromu
Bazı kalıtsal sendromlar yalnızca bağırsak kanseri değil, yumurtalık ve rahim kanseri açısından da risk oluşturabilir.
Bu nedenle aile öyküsü olan bireylerde genetik danışmanlık uygun görülebilir.
Doğurganlık ve Hormonal Faktörler Riski Etkiler mi?
Araştırmalar bazı hormonal özelliklerin risk üzerinde etkili olabileceğini göstermektedir.
Bunlar arasında;
- Erken yaşta adet görmek
- Geç menopoza girmek
- Hiç doğum yapmamış olmak
gibi durumlar yer alabilir.
Ancak bu faktörler tek başına hastalık gelişeceği anlamına gelmez.
Obezite ve Yaşam Tarzı Etkili midir?
Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının birçok hastalıkta olduğu gibi bazı kanser türleri üzerinde de olumlu etkileri olduğu bilinmektedir.
Obezite;
- Hormonal dengeyi etkileyebilir.
- Kronik inflamasyona katkıda bulunabilir.
- Bazı kanser türleriyle ilişkili olabilir.
Bunun yanında düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenme genel sağlık açısından önem taşımaktadır.
Sigara Kullanımı Yumurtalık Kanseri Riskini Artırır mı?
Sigaranın birçok kanser türüyle ilişkisi bilinmektedir. Yumurtalık kanserinin bazı alt tiplerinde de sigara kullanımının risk artışıyla ilişkili olabileceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır.
Sigaranın bırakılması yalnızca kanser açısından değil; kalp-damar, akciğer ve genel sağlık açısından da önemli faydalar sağlayabilir.
Kimlerin Düzenli Değerlendirilmesi Daha Önemlidir?
Aşağıdaki kişilerde düzenli kadın hastalıkları değerlendirmesi daha fazla önem taşıyabilir:
- Güçlü aile öyküsü bulunanlar
- BRCA1 veya BRCA2 mutasyonu taşıyanlar
- Lynch Sendromu bulunanlar
- Daha önce meme kanseri nedeniyle tedavi gören bazı hastalar
- Menopoz sonrası dönemde yeni başlayan şikâyetleri olan kadınlar
Takip sıklığı ve gerekli değerlendirmeler kişiye özel planlanmalıdır.
Riski Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
Yumurtalık kanserini tamamen önleyen kesin bir yöntem bulunmamaktadır. Ancak bazı yaklaşımlar genel sağlık açısından fayda sağlayabilir.
Öneriler şunlardır:
- İdeal kilonun korunması
- Düzenli egzersiz yapılması
- Sigaradan uzak durulması
- Dengeli beslenme alışkanlıklarının benimsenmesi
- Düzenli jinekolojik kontrollerin ihmal edilmemesi
- Güçlü aile öyküsü bulunan kişilerde genetik danışmanlık alınması
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki belirtiler birkaç haftadan uzun sürüyorsa değerlendirme önerilebilir:
- Sürekli karın şişkinliği
- Kasık veya pelvik ağrı
- Erken doyma hissi
- İştahsızlık
- Sık idrara çıkma
- Nedeni açıklanamayan kilo kaybı
Bu belirtiler birçok farklı hastalıkta da görülebilir. Kesin neden ancak uzman değerlendirmesi ile belirlenebilir.
Yumurtalık kanseri açısından bazı kadınlarda risk daha yüksek olabilir. Yaş, aile öyküsü ve genetik faktörler önemli rol oynasa da sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli kontroller farkındalığın artırılmasına katkı sağlayabilir. Uzun süre devam eden şikâyetlerin ihmal edilmemesi ve gerektiğinde uzman değerlendirmesine başvurulması önemlidir.
Prof. Dr. Selçuk Erkılınç
Kadın Hastalıkları ve Doğum ile Jinekolojik Onkoloji Cerrahisi uzmanı. 17 yıllık hekimlik deneyimi, 45+ akademik yayını ve profesörlük akademik unvanı ile kadın sağlığı alanında öncü çalışmalar yürütmektedir.
