Rahim Kanseri Ameliyatı Sonrası Takip Nasıl Yapılır?

Rahim kanseri tedavisi ameliyatın veya kemoterapi-radyoterapinin tamamlanmasıyla bitmez. Tedavi sonrasında hastaların belirli aralıklarla jinekolojik onkoloji kontrolüne devam etmesi gerekir.

Takibin temel amaçları:

• hastalığın tekrarlamasını mümkün olduğunca erken değerlendirmek,
• tedaviye bağlı geç yan etkileri belirlemek,
• yeni ortaya çıkan şikâyetleri araştırmak,
• hastanın genel sağlık durumunu değerlendirmek
• ve gerekli diğer kanser taramalarını planlamaktır.

Ancak rahim kanseri takibinde önemli bir nokta vardır:

Her kontrolde PET/BT, tomografi, tümör belirteci veya vajinal smear yapılması gerekmez.

Takip programı hastanın başlangıçtaki kanserinin risk özelliklerine göre kişiselleştirilmelidir.

Rahim Kanseri Tedavisinden Sonra Kontrol Neden Önemlidir?

Endometrium kanseri hastalarının önemli bir bölümü erken evrede tanı alır ve tedavi sonrasında uzun süre hastalıksız yaşamını sürdürür.

Buna rağmen hastalığın tekrarlama olasılığı tamamen ortadan kalkmaz.

Nükslerin önemli bir bölümü tedaviden sonraki ilk yıllarda görülür. Bu nedenle özellikle ilk yıllardaki takip daha yakındır.

Takip aynı zamanda hastanın ameliyat, radyoterapi veya sistemik tedavi sonrasında ortaya çıkabilecek sorunlarının değerlendirilmesi için de fırsattır.

Rahim Kanseri Ameliyatından Sonra Ne Sıklıkla Kontrole Gidilir?

Takip sıklığı hastanın risk grubuna, aldığı tedaviye ve genel sağlık durumuna göre değişebilir.

Genel olarak tedavinin tamamlanmasından sonraki ilk 2–3 yıl daha yakın takip, sonraki yıllarda ise daha uzun aralıklarla kontrol uygulanır.

Pratikte kontroller:

• ilk yıllarda yaklaşık 3–6 ay aralıklarla,
• daha sonraki yıllarda 6–12 ay aralıklarla

planlanabilir.

Beşinci yıldan sonra da hastanın yıllık jinekolojik değerlendirmesine devam edilmesi uygundur.

Ancak bu takvim her hasta için aynı olmak zorunda değildir.

Yüksek riskli endometrium kanseri geçiren bir hasta ile düşük riskli Evre I endometrioid kanser nedeniyle ameliyat edilen hastanın takip programı farklı olabilir.

Rahim Kanseri En Sık Ne Zaman Tekrarlar?

Endometrium kanseri nükslerinin önemli bir bölümü tedaviden sonraki ilk birkaç yıl içerisinde ortaya çıkar.

Bu nedenle takip özellikle ilk yıllarda daha sık yapılır.

Ancak beş yıldan sonra da nüks gelişebilir.

Bu nedenle hastaların düzenli kontrolleri azalsa bile yeni bir belirti ortaya çıktığında bir sonraki randevuyu beklememeleri gerekir.

Rahim Kanseri Tekrarlarsa Belirti Verir mi?

Birçok nüks hastada bir şikâyet veya fizik muayene bulgusuyla fark edilebilir.

Bu nedenle takipte yalnızca tetkik istemek yerine hastanın dikkatli şekilde dinlenmesi ve muayene edilmesi önemlidir.

Özellikle şu belirtiler dikkate alınmalıdır:

• yeni başlayan vajinal kanama,
• kanlı veya anormal vajinal akıntı,
• geçmeyen pelvik veya karın ağrısı,
• karında şişkinlik,
• açıklanamayan kilo kaybı,
• iştahsızlık,
• sürekli öksürük,
• nefes darlığı,
• yeni başlayan bel veya kemik ağrısı,
• bacaklarda belirgin şişlik,
• bağırsak veya idrar alışkanlığında açıklanamayan değişiklik.

Bu belirtilerin bulunması mutlaka kanserin tekrarladığı anlamına gelmez.

Ancak değerlendirilmesi gerekir.

Vajinal Kanama Olursa Kontrol Tarihini Beklemeli miyim?

Hayır.

Rahim ve serviks çıkarılmış bir hastada tedavi sonrasında ortaya çıkan yeni vajinal kanama değerlendirilmelidir.

Özellikle vajen kubbesi nükslerin görülebileceği bölgelerden biridir.

Bu nedenle yeni kanama veya kanlı akıntı geliştiğinde rutin kontrol tarihinin beklenmesi doğru değildir.

Kontrolde Jinekolojik Muayene Yapılır mı?

Evet.

Rahim kanseri sonrası takipte öykü ve fizik muayene temel değerlendirmelerdendir.

Jinekolojik muayenede özellikle:

• vulva,
• vajen,
• vajen kubbesi,
• pelvis

değerlendirilebilir.

Spekulum muayenesi vajen kubbesindeki görünür lezyonların belirlenmesine yardımcı olabilir.

Gerekirse şüpheli bölgeden biyopsi alınır.

Her Kontrolde Vajinal Smear Yapılır mı?

Genellikle hayır.

Geçmişte rahim kanseri sonrası takipte vajen kubbesinden rutin sitoloji veya “vault smear” daha sık kullanılmıştır.

Ancak çalışmalar rutin vajinal sitolojinin asemptomatik nüksleri yakalama katkısının oldukça düşük olduğunu göstermiştir.

Bir çalışmada rutin vajinal sitoloji ile asemptomatik izole vajen kubbesi nüksü saptanma oranı yalnızca yaklaşık %0,5 olarak bildirilmiştir.

Bu nedenle endometrium kanseri nüksünü araştırmak amacıyla her kontrolde rutin vajinal smear yapılması günümüzde genellikle gerekli değildir.

Spekulum ve pelvik muayene daha değerlidir.

Her Kontrolde Ultrason Yapılması Gerekir mi?

Her hastada ve her kontrolde zorunlu değildir.

Ultrasonografi belirli klinik durumlarda yararlı olabilir ancak endometrium kanseri sonrası takibin temelini tek başına oluşturmaz.

Hastanın şikâyetleri veya muayene bulguları ek inceleme gerektiriyorsa ultrasonografi veya diğer görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Her Kontrolde Tomografi Çekilir mi?

Düşük riskli ve şikâyeti olmayan hastalarda rutin olarak her kontrolde tomografi çekilmesi gerekmez.

Görüntüleme özellikle:

• yeni bir şikâyet geliştiğinde,
• muayenede şüpheli bulgu saptandığında,
• laboratuvar veya klinik değerlendirmede nüks şüphesi oluştuğunda
• veya hastanın başlangıçtaki kanseri yüksek riskli olduğunda

gündeme gelebilir.

Yüksek riskli hastalarda takip stratejisi daha farklı planlanabilir.

Rahim Kanseri Takibinde PET/BT Çekilir mi?

PET/BT nüks endometrium kanserinin değerlendirilmesinde oldukça yararlı olabilir.

Ancak bu:

“Rahim kanseri geçiren herkes düzenli olarak PET/BT çektirmelidir.”

anlamına gelmez.

PET/BT özellikle:

• klinik olarak nüks şüphesi varsa,
• BT veya MR'da şüpheli bulgu saptanmışsa,
• tümör belirteçlerinde anlamlı değişiklik varsa,
• nüksün yerinin belirlenmesi tedavi planını değiştirecekse

değerli olabilir.

Çalışmalarda PET/BT'nin şüpheli nükslerin değerlendirilmesinde yüksek duyarlılık ve özgüllüğe sahip olabileceği gösterilmiştir.

PET/BT Normal Çıkarsa Kanser Kesinlikle Tekrarlamamış mıdır?

Hayır.

Hiçbir görüntüleme yöntemi mikroskobik hastalığı yüzde yüz dışlayamaz.

PET/BT özellikle klinik veya radyolojik olarak nüks şüphesi bulunan hastalarda güçlü bir araçtır ancak hastanın öyküsü ve muayenesinin yerini almaz.

CA-125 ile Rahim Kanseri Takibi Yapılır mı?

CA-125 her endometrium kanseri hastasında rutin takip testi değildir.

Ancak tanı sırasında CA-125 yüksekliği bulunan veya belirli yüksek riskli hastalarda klinik değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Tek başına CA-125 sonucu üzerinden nüks tanısı konulmaz.

Şüpheli yükselme varsa klinik ve görüntüleme bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

Rahim Kanseri Tekrarlarsa Nerede Tekrarlayabilir?

Nüks:

• vajen kubbesinde,
• pelvis içerisinde,
• pelvik veya paraaortik lenf nodlarında,
• karın içerisinde,
• akciğerde,
• karaciğerde,
• kemiklerde
• veya başka uzak organlarda

ortaya çıkabilir.

Nüksün yeri tedavi seçeneklerini önemli ölçüde etkiler.

Örneğin izole vajinal nüks ile çoklu uzak organ metastazının tedavisi aynı değildir.

Rahim Kanseri Tekrarlarsa Tedavi Edilebilir mi?

Evet.

Nüks saptanması tedavi seçeneğinin kalmadığı anlamına gelmez.

Tedavi;

• nüksün yerine,
• daha önce uygulanan tedavilere,
• tümörün moleküler özelliklerine,
• hastanın genel sağlık durumuna

göre belirlenir.

Seçilmiş hastalarda:

• cerrahi,
• radyoterapi,
• kemoterapi,
• hormonal tedavi,
• immünoterapi,
• hedefe yönelik tedaviler

kullanılabilir.

Özellikle izole ve lokalize nükslerde tedavi yaklaşımı yaygın metastatik hastalıktan farklıdır.

Takipte MMR ve Moleküler Sonuçlar Önemli mi?

Evet.

Endometrium kanserinin moleküler özellikleri yalnız ilk tedavi sırasında değil, hastalık tekrar ederse de önem taşıyabilir.

Özellikle:

• MMRd/MSI-H
• p53abn
• POLEmut
• NSMP

gibi moleküler özelliklerin bilinmesi hastalığın biyolojisinin değerlendirilmesine yardımcı olur.

MMRd/MSI-H tümörlerde nüks veya ileri hastalık gelişmesi durumunda immünoterapi seçenekleri özellikle önem kazanabilir.

Lynch Sendromu Varsa Takip Değişir mi?

Evet.

Lynch sendromu bulunan bir hastanın takibi yalnız rahim kanseri nüksüne yönelik değildir.

Bu hastalarda özellikle kolorektal kanser ve Lynch sendromuyla ilişkili diğer maligniteler açısından uygun tarama programlarının uygulanması gerekir.

Bu nedenle Lynch sendromu tanısı bulunan hastalarda gastroenteroloji ve genetik takip de önemlidir.

Rahim Kanseri Geçiren Kadınlarda Başka Kanser Taramaları Yapılmalı mı?

Evet.

Rahim kanseri tedavisi sonrası takip yalnızca kanserin tekrarlayıp tekrarlamadığını kontrol etmekten ibaret değildir.

Yaşa ve bireysel risklere uygun olarak:

• meme kanseri taraması,
• kolorektal kanser taraması,
• kemik ve kardiyovasküler sağlık değerlendirmesi,
• kilo ve metabolik risklerin yönetimi

de sürdürülmelidir.

Özellikle genetik yatkınlığı bulunan hastalarda tarama programları kişiselleştirilmelidir.

Rahim Kanseri Sonrası Takipte Kilo Kontrolü Önemli mi?

Evet.

Obezite, diyabet, hipertansiyon ve metabolik hastalıklar endometrium kanseri hastalarında sık görülebilir.

Tedavi sonrasında:

• sağlıklı kilo,
• düzenli fiziksel aktivite,
• dengeli beslenme,
• diyabet kontrolü,
• hipertansiyon ve kardiyovasküler risklerin yönetimi

uzun dönem sağlık açısından önemlidir.

Takip yalnızca “kanser geri geldi mi?” kontrolü olarak görülmemelidir.

Radyoterapi Sonrası Hangi Sorunlar Takip Edilir?

Pelvik radyoterapi veya vajinal brakiterapi uygulanmış hastalarda:

• vajinal kuruluk veya darlık,
• cinsel ilişki sırasında ağrı,
• mesane yakınmaları,
• bağırsak alışkanlığında değişiklikler

gibi geç etkiler görülebilir.

Bu yakınmaların kontrol sırasında konuşulması önemlidir.

Hastalar bu sorunların tedavinin kaçınılmaz ve çözümsüz sonucu olduğunu düşünmemelidir.

Lenfödem Takipte Değerlendirilmeli mi?

Evet.

Lenf nodu cerrahisi veya pelvik radyoterapi uygulanmış hastalarda bacaklarda lenfödem gelişebilir.

Yeni başlayan:

• tek veya iki taraflı bacak şişliği,
• ağırlık hissi,
• gerginlik,
• ayakkabı veya kıyafetlerde sıkılık

gibi yakınmalar değerlendirilmelidir.

Erken dönemde fark edilmesi lenfödem yönetimini kolaylaştırabilir.

Kontrollerin Psikolojik Faydası Var mı?

Evet.

Kanser tedavisinin tamamlanmasından sonra birçok hasta:

“Tekrarlar mı?”

endişesi yaşayabilir.

Düzenli takip, yalnız fiziksel değerlendirme değil aynı zamanda hastanın sorularının cevaplanması, yeni belirtilerin değerlendirilmesi ve kanser sonrası yaşamın yönetilmesi açısından da önemlidir.

İzmir'de Rahim Kanseri Ameliyatı Sonrası Takip

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç, rahim kanseri tedavisi tamamlanan hastaların takibini İzmir Mavişehir'de gerçekleştirmektedir.

Takip programı;

• ilk tanıdaki evre,
• histolojik tip ve grade,
• myometrial invazyon,
• LVSI,
• lenf nodu durumu,
• uygulanan cerrahi,
• radyoterapi ve sistemik tedaviler,
• moleküler özellikler

dikkate alınarak kişiselleştirilir.

Amaç her kontrolde mümkün olduğunca fazla tetkik istemek değildir.

Doğru hastada, doğru zamanda, gerçekten gerekli incelemeyi yapmak daha önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Rahim kanseri ameliyatından sonra kaç ayda bir kontrole gidilir?

İlk yıllarda genellikle 3–6 ay aralıklarla, sonraki yıllarda 6–12 ay aralıklarla takip planlanabilir. Hastanın risk grubuna göre aralıklar değişebilir.

Beş yıldan sonra rahim kanseri tekrarlar mı?

Evet, daha nadir olmakla birlikte geç nüksler mümkündür. Bu nedenle yeni bir belirti ortaya çıktığında değerlendirme gerekir.

Her kontrolde PET/BT gerekir mi?

Hayır. Şikâyeti olmayan düşük riskli hastalarda rutin PET/BT gerekli değildir.

Her kontrolde tomografi gerekir mi?

Hayır. Görüntüleme hastanın risk grubuna, şikâyetlerine ve muayene bulgularına göre planlanır.

Rahim kanseri sonrası smear gerekir mi?

Endometrium kanseri nüksünü saptamak amacıyla rutin vajinal sitolojinin katkısı oldukça düşüktür ve her kontrolde yapılması genellikle önerilmez.

CA-125 ile takip yapılır mı?

Her hastada rutin olarak değil. Başlangıçta yüksek olan veya seçilmiş yüksek riskli hastalarda yardımcı olabilir.

Vajinal kanama olursa kontrol tarihini beklemeli miyim?

Hayır. Yeni vajinal kanama veya kanlı akıntı gelişirse daha erken değerlendirilmelidir.

Nefes darlığı veya sürekli öksürük önemli mi?

Evet. Birçok benign nedeni bulunmakla birlikte rahim kanseri öyküsü olan hastada açıklanamayan ve devam eden yeni belirtiler değerlendirilmelidir.

Nüks saptanırsa yeniden tedavi mümkün mü?

Evet. Nüksün yerine ve önceki tedavilere göre cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, hormonal tedavi, immünoterapi veya hedefe yönelik tedaviler kullanılabilir.