Yumurtalık Kisti Kanser mi? Ultrasonda İyi ve Kötü Huylu Kitlelerin Ayrımı

Ultrasonda yumurtalık kisti saptanması yumurtalık kanseri olduğu anlamına gelmez. Yumurtalık ve çevresinde görülen kitlelerin büyük bölümü iyi huyludur.

Ancak bazı ultrason özellikleri malignite olasılığını artırabilir.

Bu nedenle değerlendirmede yalnızca:

“Kist kaç santimetre?”

sorusuna bakılmaz.

Asıl önemli olan kitlenin ultrasondaki morfolojik yapısıdır.

Özellikle;

• basit veya kompleks olması,
• tek veya çok odacıklı olması,
• solid alan bulunması,
• papiller çıkıntıların varlığı,
• duvar ve septaların yapısı,
• kanlanma özellikleri,
• tek veya çift taraflı olması,
• karında serbest sıvı bulunması

malignite riskinin değerlendirilmesinde önem taşır.

Yumurtalık Kisti Nedir?

Yumurtalık içerisinde veya çevresinde sıvı, solid doku ya da her ikisini birden içeren oluşumlara adneksiyal kitle adı verilir.

Bunların tamamı gerçek tümör değildir.

Özellikle üreme çağındaki kadınlarda:

• fonksiyonel kistler,
• hemorajik kistler,
• endometriomalar,
• dermoid kistler

sık görülebilir.

Menopoz sonrası dönemde de yumurtalık kisti saptanabilir ve bunların önemli bir bölümü iyi huyludur.

Dolayısıyla yumurtalıkta kist görülmesi ile yumurtalık kanseri tanısı aynı şey değildir.

Yumurtalık Kistinin İyi Huylu Olduğu Nasıl Anlaşılır?

İyi huylu kitlelerde bazı ultrason özellikleri daha sık görülür.

Örneğin:

• ince ve düzgün duvar,
• tamamen sıvı içerik,
• tek odacıklı yapı,
• solid komponent bulunmaması,
• papiller çıkıntı olmaması,
• belirgin şüpheli kanlanma bulunmaması

benign özelliklerdir.

Ancak ultrason bulgularının tamamı birlikte değerlendirilmelidir.

Tek bir özelliğe bakarak kesin tanı konulmaz.

Basit Yumurtalık Kisti Kanser Olur mu?

Basit, tek odacıklı kistlerde malignite riski son derece düşüktür.

Özellikle:

• düzgün sınırlı,
• ince duvarlı,
• içi tamamen sıvı,
• solid komponent içermeyen,
• papiller çıkıntısı bulunmayan

bir kist, ultrason açısından oldukça güven verici bir görünüm oluşturur.

Bu nedenle her yumurtalık kistinin ameliyat edilmesi gerekmez.

Menopoz Sonrası Yumurtalık Kisti Tehlikeli midir?

Menopoz sonrası yumurtalık kitlesi daha dikkatli değerlendirilmelidir ancak:

“Menopoz sonrası kist = kanser”

değildir.

Menopoz sonrası kadınlarda da benign yumurtalık lezyonları oldukça sık görülebilir.

Özellikle basit ve uniloküler kistlerin malignite riski oldukça düşüktür.

Dolayısıyla yalnızca menopoz sonrası dönemde olduğu için her yumurtalık kistinin ameliyat edilmesi doğru değildir.

Hangi Yumurtalık Kistleri Kanser Açısından Şüphelidir?

Ultrasonda özellikle:

• solid alanlar,
• papiller çıkıntılar,
• düzensiz duvar,
• düzensiz solid komponent,
• kompleks iç yapı,
• belirgin vaskülarizasyon,
• bilateral şüpheli kitleler,
• karında asit,
• peritoneal şüpheli bulgular

malignite olasılığını artırabilir.

Bunlar içerisinde papiller çıkıntılar özellikle dikkat edilmesi gereken morfolojik özelliklerden biridir.

Papiller Çıkıntı Nedir?

Papiller çıkıntı, kistin iç duvarından kist boşluğuna doğru uzanan doku çıkıntısıdır.

Ultrasonda yumurtalık kisti değerlendirilirken özellikle aranır.

Her papiller yapı kanser anlamına gelmez ancak:

kist içerisinde papiller çıkıntı görülmesi malignite risk değerlendirmesinde önemli bir bulgudur.

Papiller yapıların:

• sayısı,
• boyutu,
• düzensizliği,
• kanlanması

birlikte değerlendirilir.

Solid Alan Ne Demektir?

Basit kist tamamen sıvı içerirken bazı yumurtalık kitlelerinde kistin içerisinde solid doku bulunabilir.

Solid alanın varlığı kitlenin daha ayrıntılı değerlendirilmesini gerektirir.

Ancak solid komponent de tek başına kanser tanısı değildir.

Örneğin dermoid kistler gibi tamamen benign tümörlerde de solid görünümlü alanlar bulunabilir.

Önemli olan solid dokunun morfolojisi ve diğer ultrason bulgularıyla birlikteliğidir.

Kompleks Yumurtalık Kisti Nedir?

Tamamen sıvı içeren basit kistten farklı olarak kompleks kist içerisinde:

• septalar,
• solid alanlar,
• papiller yapılar,
• farklı ekojenitede bölümler

bulunabilir.

Kompleks görünüm malignite riskini artırabilir ancak:

kompleks kist = kanser

değildir.

Hemorajik kist, endometrioma ve dermoid gibi benign lezyonlar da kompleks görünebilir.

Bu nedenle deneyimli ultrason değerlendirmesi önemlidir.

Septalı Kist Kanser midir?

Hayır.

Kist içerisinde bölmeler oluşturan yapılara septa adı verilir.

İnce ve düzgün septalar benign kitlelerde görülebilir.

Buna karşılık:

• kalın,
• düzensiz,
• vasküler

septalar daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Yumurtalık Kistinde Doppler Önemli mi?

Doppler ultrason kitlenin içerisindeki ve çevresindeki kan akımını değerlendirmeye yardımcı olur.

Malign tümörlerde yeni damar oluşumu nedeniyle farklı vasküler paternler görülebilir.

Ancak Doppler bulguları tek başına benign-malign ayrımı yapamaz.

Bu nedenle kanlanma özellikleri gri skala ultrason morfolojisiyle birlikte değerlendirilir.

Yumurtalık Kistinin Boyutu Kanseri Gösterir mi?

Hayır.

Büyük kist mutlaka kanser değildir.

Çok büyük benign kistler görülebildiği gibi daha küçük malign kitleler de olabilir.

Bu nedenle:

“10 cm oldu, kesin kötü huylu”

veya

“3 cm, kanser olamaz”

şeklinde değerlendirme doğru değildir.

Boyut önemlidir ancak morfolojiyle birlikte yorumlanmalıdır.

Yumurtalık Kisti Takipte Kaybolabilir mi?

Evet.

Özellikle premenopozal kadınlarda fonksiyonel ve hemorajik kistler takip sırasında küçülebilir veya tamamen kaybolabilir.

Hatta başlangıçta kompleks görünen bazı benign lezyonlar seri ultrason takiplerinde gerileyebilir.

Bu nedenle malignite açısından düşük riskli görülen bazı kitlelerde hemen ameliyat yerine kontrollü ultrason takibi tercih edilebilir.

Kist Takibinde Neden Tekrar Ultrason Yapılır?

Tekrar ultrasonun amacı yalnızca kistin büyüyüp büyümediğine bakmak değildir.

Aynı zamanda:

• kaybolup kaybolmadığı,
• küçülüp küçülmediği,
• morfolojisinin değişip değişmediği,
• yeni solid alan oluşup oluşmadığı,
• papiller yapı gelişip gelişmediği

değerlendirilir.

Bir kitlenin zaman içerisindeki davranışı tanısal açıdan önemli bilgi sağlayabilir.

Her Yumurtalık Kisti Ameliyat Edilmeli mi?

Hayır.

Günümüzde ultrasonla benign olduğu düşünülen birçok adneksiyal kitle konservatif olarak takip edilebilir.

Gereksiz ameliyat;

• anestezi,
• kanama,
• enfeksiyon,
• yapışıklık,
• yumurtalık rezervinin azalması

gibi risklere neden olabilir.

Özellikle genç kadınlarda gereksiz over cerrahisinden kaçınmak önemlidir.

Ancak malignite şüphesi bulunan kitlelerde yaklaşım tamamen farklıdır.

Yumurtalık Kistinde CA-125 Bakılır mı?

Seçilmiş hastalarda evet.

Ancak CA-125'in tek başına kullanılması doğru değildir.

CA-125;

• endometriozis,
• myom,
• enfeksiyon,
• menstruasyon,
• gebelik

gibi benign durumlarda da yükselebilir.

Buna karşılık erken evre yumurtalık kanserinde normal olabilir.

Bu nedenle:

CA-125 + ultrason morfolojisi + menopoz durumu

birlikte değerlendirilmelidir.

CA-125 Normalse Yumurtalık Kitlesi İyi Huylu mudur?

Hayır.

Normal CA-125 maligniteyi tamamen dışlamaz.

Özellikle erken evre yumurtalık kanserlerinde ve bazı histolojik tiplerde CA-125 normal olabilir.

Bu nedenle ultrasonda şüpheli papiller veya solid alanları bulunan bir kitlenin yalnızca CA-125 normal olduğu için benign kabul edilmesi doğru değildir.

CA-125 Yüksekse Yumurtalık Kisti Kanser midir?

Hayır.

CA-125 yüksekliği de tek başına malignite anlamına gelmez.

Özellikle genç ve adet gören kadınlarda endometriozis gibi benign hastalıklar CA-125'i belirgin şekilde yükseltebilir.

Bu nedenle tümör belirteçleri ultrason bulgularının yerine geçmez.

Menopoz Durumu Neden Önemlidir?

Aynı ultrason ve CA-125 bulgusu 25 yaşındaki bir kadın ile 65 yaşındaki bir kadında aynı riski taşımayabilir.

Menopoz sonrası dönemde yeni gelişen kompleks veya solid yumurtalık kitleleri daha dikkatli değerlendirilir.

Bu nedenle malignite risk hesaplamalarında menopoz durumu önemli bir parametredir.

RMI Nedir?

Risk of Malignancy Index (RMI), yumurtalık kitlesinin malignite riskini değerlendirmek için geliştirilmiş klasik risk modellerinden biridir.

RMI temel olarak:

• ultrason bulguları,
• menopoz durumu,
• serum CA-125 değeri

üzerinden hesaplanır.

Uzun yıllar adneksiyal kitlelerin triyajında kullanılmıştır.

Ancak günümüzde yumurtalık kitlelerinin ultrason değerlendirmesinde daha gelişmiş ve standardize sistemler de bulunmaktadır.

IOTA Nedir?

International Ovarian Tumor Analysis – IOTA, yumurtalık kitlelerinin ultrason özelliklerini standardize etmek ve benign-malign ayrımını geliştirmek amacıyla oluşturulmuş uluslararası bir çalışma grubudur.

IOTA yaklaşımında kitlenin:

• solid komponentleri,
• papiller çıkıntıları,
• akustik özellikleri,
• multiloküler yapısı,
• kanlanması,
• asit varlığı

gibi çok sayıda özellik değerlendirilir.

Deneyimli ultrason değerlendirmesi ve standardize IOTA kriterleri adneksiyal kitlelerin yönetiminde oldukça değerlidir.

O-RADS Nedir?

O-RADS, yumurtalık ve adneksiyal kitlelerin ultrason bulgularına göre malignite risk kategorilerine ayrılmasını sağlayan standardize bir sistemdir.

Amaç:

• benign görünümlü kistleri gereksiz ameliyattan korumak,
• ara riskli kitleleri doğru takip etmek,
• malignite şüphesi yüksek kitleleri uygun merkeze yönlendirmektir.

O-RADS değerlendirmesi tek bir ultrason bulgusuna değil, kitlenin bütün morfolojik özelliklerine dayanır.

Deneyimli Ultrason Değerlendirmesi Neden Önemlidir?

Yumurtalık kitlelerinin değerlendirilmesi yalnızca ölçüm yapmaktan ibaret değildir.

Deneyimli bir değerlendirici;

• benign paternleri,
• endometriomayı,
• dermoid kisti,
• hemorajik kisti,
• şüpheli papiller yapıları,
• düzensiz solid komponentleri

birlikte yorumlayabilir.

Bu nedenle kaliteli bir transvajinal ultrason, adneksiyal kitlelerin değerlendirilmesindeki en önemli araçlardan biridir.

Yumurtalık Kisti İçin MR Gerekir mi?

Her hastada gerekmez.

Ultrason çoğu adneksiyal kitlenin ilk değerlendirmesinde temel görüntüleme yöntemidir.

Ancak ultrasonda kitlenin karakteri tam olarak belirlenemiyorsa veya kompleks bir lezyonun daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekiyorsa pelvik MR yardımcı olabilir.

MR özellikle belirsiz adneksiyal kitlelerin karakterizasyonunda yararlı olabilir.

Yumurtalık Kanseri Taramasında Ultrason Kullanılır mı?

Burada iki farklı durum birbirinden ayrılmalıdır:

Yumurtalık kitlesi bulunan hastanın değerlendirilmesi ile

şikâyeti olmayan sağlıklı kadınlarda kanser taraması aynı şey değildir.

Transvajinal ultrason, yumurtalık kitlesi bulunan hastada son derece değerlidir.

Ancak genel risk grubundaki belirtisiz kadınlarda rutin ultrason taramasının yumurtalık kanserine bağlı ölümleri azalttığı gösterilememiştir.

Bu nedenle her sağlıklı kadına yıllık “yumurtalık kanseri ultrason taraması” yapılması kanıtlanmış bir tarama yöntemi değildir.

Yumurtalık Kanseri İçin Kan Testi Var mı?

Bugün genel toplumda tek başına kullanılabilecek, erken yumurtalık kanserini güvenilir biçimde yakalayan bir kan testi bulunmamaktadır.

CA-125 halen önemli bir belirteçtir ancak yeterince spesifik ve duyarlı değildir.

Araştırmalarda:

• proteomik belirteçler,
• metabolomik profiller,
• DNA metilasyon paternleri,
• mikroRNA,
• hücresiz DNA,
• dolaşımdaki tümör DNA'sı (ctDNA)

gibi yeni yöntemler incelenmektedir.

Bunlar gelecekte yumurtalık kanserinin erken tanısında önemli olabilir ancak günümüzde rutin toplum taramasının yerini almış değildir.

Yumurtalık Kanseri İçin Yapay Zekâ Kullanılıyor mu?

Yapay zekâ ve bilgisayar destekli görüntü analizi yumurtalık kitlelerinin değerlendirilmesinde giderek daha fazla araştırılmaktadır.

Amaç ultrason görüntülerindeki:

• morfolojik paternleri,
• solid alanları,
• papiller yapıları,
• maligniteyle ilişkili diğer özellikleri

daha standart ve tekrarlanabilir biçimde değerlendirmektir.

Ancak klinik karar halen hastanın özellikleri, uzman ultrason değerlendirmesi ve gerektiğinde diğer testlerin birlikte yorumlanmasına dayanır.

Şüpheli Yumurtalık Kitlesi Varsa Neden Ameliyat Öncesi Değerlendirme Önemlidir?

Çünkü benign bir yumurtalık kistinin ameliyatıyla yumurtalık kanseri ameliyatı aynı değildir.

Malignite olasılığı yüksek olan bir hastanın ilk ameliyatının doğru planlanması:

• hastalığın yaygınlığının değerlendirilmesi,
• uygun cerrahi evrelemenin yapılması,
• gerekli sitoredüktif cerrahinin gerçekleştirilmesi,
• tümörün uygunsuz şekilde parçalanmasının önlenmesi,
• ikinci bir ameliyat ihtiyacının azaltılması

açısından önemlidir.

Bu nedenle şüpheli adneksiyal kitlelerin ameliyat öncesinde malignite açısından sınıflandırılması gerekir.

İzmir'de Yumurtalık Kisti ve Şüpheli Over Kitlesinin Değerlendirilmesi

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç, yumurtalık kisti, kompleks over kisti, CA-125 yüksekliği ve malignite açısından şüpheli adneksiyal kitleleri İzmir Mavişehir'de değerlendirmektedir.

Değerlendirmede:

• transvajinal ultrason,
• kitlenin morfolojik özellikleri,
• papiller ve solid alanlar,
• menopoz durumu,
• CA-125 ve gerektiğinde diğer tümör belirteçleri,
• önceki görüntülemeler,
• aile ve genetik öykü

birlikte ele alınır.

Amaç her yumurtalık kistini ameliyat etmek değil, hangi kitlenin güvenle takip edilebileceğini ve hangi kitlenin onkolojik cerrahi gerektirebileceğini doğru belirlemektir.

Cerrahi gereken hastaların operasyonlarını İzmir Acıbadem Kent Hastanesinde gerçekleştirmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Yumurtalık kisti kanser midir?

Hayır. Yumurtalık kistlerinin büyük bölümü iyi huyludur.

Basit yumurtalık kisti tehlikeli midir?

İnce duvarlı, tek odacıklı, tamamen sıvı içerikli ve solid alanı olmayan basit kistlerde malignite riski genellikle çok düşüktür.

Menopoz sonrası kist kanser midir?

Hayır. Menopoz sonrası dönemde de benign kistler sık görülür. Ancak kompleks veya solid kitleler daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Papiller çıkıntı kanser belirtisi midir?

Malignite riskini artıran önemli ultrason bulgularından biridir ancak tek başına kesin kanser tanısı değildir.

Solid alan varsa kanser midir?

Hayır. Benign tümörlerde de solid alanlar bulunabilir. Solid komponentin görünümü ve diğer ultrason bulguları birlikte değerlendirilmelidir.

Kompleks kist kanser midir?

Hayır. Endometrioma, hemorajik kist ve dermoid gibi benign lezyonlar da kompleks olabilir.

CA-125 normalse kanser olmadığı kesin midir?

Hayır. Özellikle erken evre yumurtalık kanserinde CA-125 normal olabilir.

CA-125 yüksekse kanser midir?

Hayır. Endometriozis, myom, enfeksiyon, menstruasyon ve başka benign durumlarda yükselebilir.

Her yumurtalık kisti ameliyat edilmeli mi?

Hayır. Benign özellikler taşıyan birçok kist takip edilebilir.

Yumurtalık kisti için ultrason mu MR mı daha önemlidir?

İlk değerlendirmede transvajinal ultrason temel yöntemdir. Belirsiz veya kompleks kitlelerde MR yardımcı olabilir.

O-RADS ne demektir?

Adneksiyal kitleleri ultrason özelliklerine göre malignite risk kategorilerine ayıran standardize bir değerlendirme sistemidir.

IOTA ne demektir?

Yumurtalık kitlelerinin ultrason özelliklerini standardize ederek benign-malign ayrımını geliştiren uluslararası değerlendirme yaklaşımıdır.

Şüpheli yumurtalık kitlesini kim ameliyat etmeli?

Malignite olasılığı yüksek bir kitlenin ameliyat öncesinde jinekolojik onkoloji açısından değerlendirilmesi önemlidir; çünkü olası yumurtalık kanserinde ilk ameliyatın kapsamı benign kist cerrahisinden farklıdır.