Rahim Kanserinde İyileşme Şansını Belirleyen Faktörler

“Rahim kanserinden tamamen iyileşebilir miyim?” endometrium kanseri tanısı alan hastaların en sık sorduğu sorulardan biridir.

Rahim kanserinde iyileşme şansını tek bir özellik belirlemez. En önemli faktörlerden biri hastalığın evresidir; ancak aynı evrede bulunan iki hastanın hastalık seyri birbirinden farklı olabilir.

Bunun nedeni endometrium kanserinin tek tip bir hastalık olmamasıdır.

Prognozu değerlendirirken:

• FIGO evresi,
• tümörün histolojik tipi,
• tümör derecesi (grade),
• myometrial invazyonun derinliği,
• lenfovasküler alan invazyonu (LVSI),
• lenf nodlarının durumu,
• tümör büyüklüğü,
• hastanın yaşı ve genel sağlık durumu,
• tümörün moleküler özellikleri

birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle yalnızca “Evre 1” veya “Evre 3” ifadesine bakarak kişisel iyileşme şansı hakkında kesin bir yorum yapmak doğru değildir.

1. Rahim Kanserinin Evresi

Rahim kanserinde prognozu belirleyen en önemli faktörlerden biri hastalığın tanı anındaki yaygınlığıdır.

Kanser rahim içerisinde sınırlıyken saptandığında tedavi başarısı genellikle yüksektir.

Hastalık:

• rahim kasının derin tabakalarına,
• rahim ağzına,
• yumurtalık veya tüplere,
• rahim dış yüzeyine,
• vajen veya çevre dokulara,
• lenf nodlarına
• veya uzak organlara

ilerledikçe tedavi planı ve hastalığın tekrarlama riski değişir.

Ancak ileri evre hastalık da tek bir grup değildir. Örneğin yalnızca bölgesel lenf nodu tutulumu ile uzak organ metastazı aynı prognostik anlamı taşımaz.

2. Lenf Nodlarına Yayılım

Rahim kanserinde lenf nodlarının durumu prognoz açısından son derece önemlidir.

Kanser hücreleri:

• pelvik lenf nodlarına,
• paraaortik lenf nodlarına

yayılabilir.

Lenf nodu metastazı saptanması hastalığın evresini yükseltir ve ameliyat sonrasında radyoterapi, kemoterapi veya diğer sistemik tedavilerin planlanmasını etkileyebilir.

Ancak lenf nodu pozitifliği “tedavi edilemez hastalık” anlamına gelmez.

Bölgesel lenf nodu tutulumu olan hastalarda da hastalığı kontrol etmeye ve uygun hastalarda uzun dönem hastalıksız yaşam sağlamaya yönelik tedaviler uygulanır.

Sentinel Lenf Nodu Haritalaması Neden Önemlidir?

Günümüzde uygun rahim kanseri hastalarında sentinel lenf nodu haritalaması yapılabilir.

Amaç, tümörün lenfatik yolla yayılması durumunda ilk ulaşması beklenen lenf nodlarını belirleyerek çıkarmak ve ayrıntılı patolojik inceleme yapmaktır.

Sentinel lenf nodlarının değerlendirilmesi, gözle görülmeyecek kadar küçük lenf nodu metastazlarının saptanmasına yardımcı olabilir.

Bu bilgi hem gerçek evrenin belirlenmesinde hem de ameliyat sonrası tedavi kararında önemlidir.

3. Tümörün Histolojik Tipi

Bütün endometrium kanserleri aynı biyolojik davranışı göstermez.

En sık görülen tip endometrioid endometrium kanseridir.

Özellikle düşük dereceli endometrioid tümörler çoğunlukla daha iyi seyir gösterir.

Buna karşılık bazı histolojik tipler daha agresif davranabilir.

Örneğin:

• seröz karsinom,
• clear cell (berrak hücreli) karsinom,
• karsinosarkom
• ve bazı yüksek dereceli endometrium kanserleri

rahim içerisinde sınırlı görünseler bile daha yüksek yayılım ve tekrarlama potansiyeline sahip olabilir.

Bu nedenle aynı evredeki iki hastanın yalnızca evresine bakılarak aynı risk grubunda olduğu söylenemez.

4. Tümörün Grade'i

Grade, kanser hücrelerinin mikroskop altında normal endometrium hücrelerinden ne kadar farklılaştığını ifade eder.

Düşük grade tümörler genellikle daha yavaş ve daha sınırlı davranırken, yüksek grade tümörlerde lenfatik yayılım ve uzak metastaz riski artabilir.

Özellikle klasik endometrioid kanserlerde grade ile myometrial invazyon birlikte değerlendirildiğinde önemli prognostik bilgi elde edilir.

Tümörün hem yüksek grade olması hem de rahim kasının derin tabakalarına ilerlemesi daha yüksek riskli bir tablo oluşturabilir.

5. Myometrial İnvazyon Derinliği

Endometrium kanseri rahmin iç yüzeyindeki endometriumdan başlar.

Tümör zaman içerisinde rahmin kas tabakası olan myometriuma ilerleyebilir.

Patoloji raporunda genellikle:

• myometrial invazyon yok,
• %50'den az invazyon,
• %50 veya daha fazla invazyon

şeklinde değerlendirme yapılır.

Kanserin rahim kasının derin bölümüne ilerlemesi, özellikle diğer risk faktörleriyle birlikte bulunduğunda, lenf nodu metastazı ve hastalığın tekrarlama riskinin artmasıyla ilişkilidir.

Bu nedenle patoloji raporundaki “myometrial invazyon” bölümü tedavi planlamasında özellikle önemlidir.

6. Lenfovasküler Alan İnvazyonu – LVSI

Patoloji raporlarında görülebilen önemli ifadelerden biri LVSI, yani lenfovasküler alan invazyonudur.

Bu, tümör hücrelerinin rahim dokusundaki lenf veya damar boşlukları içerisinde görülmesi anlamına gelir.

LVSI varlığı:

• lenf nodu metastazı,
• vajinal veya pelvik nüks,
• uzak metastaz

riskiyle ilişkili olabilir.

Özellikle belirgin/substantial LVSI güncel risk değerlendirmesinde önemli bir olumsuz faktördür.

Bu nedenle yalnızca tümörün rahim kasına ne kadar ilerlediğine değil, lenfovasküler alan invazyonunun bulunup bulunmadığına da bakılır.

7. Tümör Büyüklüğü

Tümörün büyüklüğü de hastalığın davranışı hakkında bilgi verebilir.

Genel olarak küçük ve rahim içerisinde sınırlı tümörlerde lenfatik yayılım olasılığı daha düşükken, tümör büyüdükçe lenf nodu metastazı riski artabilir.

Ancak günümüzde tümör çapı tek başına tedavi kararını belirleyen bir özellik değildir.

Tümör büyüklüğü; histolojik tip, grade, myometrial invazyon, LVSI ve moleküler özelliklerle birlikte değerlendirilir.

8. Yaş Prognozu Etkiler mi?

Yaş ile rahim kanseri sonuçları arasında ilişki bulunmaktadır.

İleri yaştaki hastalarda genel sağkalımın daha düşük olmasının birkaç nedeni olabilir:

• daha agresif tümör biyolojisi,
• eşlik eden hastalıkların daha fazla olması,
• cerrahi veya sistemik tedavilerin uygulanabilirliğinin azalması,
• genel sağlık durumunun etkisi.

Ancak yalnızca ileri yaş nedeniyle tedaviden vazgeçilmesi doğru değildir.

Tedavi kararı kronolojik yaştan çok hastanın performans durumu, eşlik eden hastalıkları ve kanserin özellikleri dikkate alınarak verilmelidir.

9. Peritoneal Sitoloji

Rahim kanseri ameliyatı sırasında karın içerisinden alınan yıkama sıvısında kanser hücrelerinin araştırılmasına peritoneal sitoloji denir.

Pozitif peritoneal sitoloji geçmişte evreyi doğrudan etkileyen bir bulguydu.

Günümüzde ise tek başına FIGO evresini değiştirmez.

Bununla birlikte pozitif peritoneal sitoloji diğer yüksek riskli özelliklerle birlikte görülebileceği için tamamen önemsiz kabul edilmez ve patolojik/klinik değerlendirmede dikkate alınır.

10. Hormon Reseptörleri

Bazı endometrium kanserleri östrojen reseptörü (ER) ve progesteron reseptörü (PR) taşır.

Özellikle hormon reseptörü pozitif tümörler bazı hasta gruplarında daha iyi biyolojik davranış gösterebilir.

Hormon reseptörlerinin varlığı ayrıca ileri veya tekrarlayan hastalıkta hormonal tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi açısından da önem taşıyabilir.

Ancak günümüzde prognostik değerlendirme yalnızca ER ve PR durumuna göre yapılmaz.

11. Moleküler Sınıflandırma: Günümüzde Prognozun En Önemli Parçalarından Biri

Rahim kanseri değerlendirmesinde son yıllardaki en önemli değişikliklerden biri moleküler sınıflandırmadır.

Endometrium kanserleri temel olarak dört moleküler grupta değerlendirilebilir:

POLE mutasyonlu tümörler

Bazı POLE mutasyonlu endometrium kanserleri mikroskop altında yüksek grade görünmesine rağmen çok iyi prognoza sahip olabilir.

Bu durum yalnızca klasik patolojiye bakmanın neden artık yeterli olmadığının en iyi örneklerinden biridir.

MMR eksikliği bulunan tümörler – MMRd

Mismatch repair sistemindeki bozukluklar endometrium kanserinin önemli bir moleküler grubunu oluşturur.

MMR değerlendirmesi hem tümörün moleküler sınıflandırılması hem de bazı hastalarda Lynch sendromu olasılığının araştırılması açısından önemlidir.

Ayrıca ileri veya nüks hastalıkta immünoterapi seçeneklerinin değerlendirilmesinde de değer taşıyabilir.

p53 anormal tümörler

p53 anormal moleküler profile sahip tümörler genellikle daha agresif biyolojik davranışla ilişkilidir.

Bu grupta hastalığın tekrarlama riski daha yüksek olabilir ve ameliyat sonrası tedavi planı buna göre değişebilir.

NSMP

POLE mutasyonu, MMR eksikliği veya p53 anormalliği göstermeyen tümörler NSMP – no specific molecular profile grubunda değerlendirilir.

Bu grupta diğer klinik ve patolojik özellikler risk değerlendirmesinde önemini korur.

12. Rahim Kanserinde Patoloji Raporu Neden Bu Kadar Önemlidir?

Ameliyat sonrası patoloji raporu yalnızca:

“Kanser çıktı.”

sonucundan ibaret değildir.

İyi hazırlanmış bir rahim kanseri patoloji raporunda:

• histolojik tip,
• grade,
• tümör büyüklüğü,
• myometrial invazyon derinliği,
• LVSI,
• serviks tutulumu,
• seroza tutulumu,
• over ve tüplerin durumu,
• sentinel veya diğer lenf nodlarının durumu

ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.

Uygun hastalarda moleküler sınıflandırma sonuçları da bu bilgilerle birlikte ele alınır.

Bu bulgular hastanın ameliyat sonrasında yalnızca takip edilip edilmeyeceğini veya vajinal brakiterapi, pelvik radyoterapi, kemoterapi ya da diğer sistemik tedavilere ihtiyaç duyup duymayacağını belirlemeye yardımcı olur.

Rahim Kanserinde İyileşme Şansı Yüksek midir?

Endometrium kanserinin önemli avantajlarından biri, birçok hastada menopoz sonrası kanama gibi erken bir belirti vermesidir.

Bu nedenle hastaların önemli bir bölümü hastalık henüz rahimle sınırlıyken tanı alabilir.

Erken evrede, uygun biyolojik özelliklere sahip endometrium kanserlerinde kalıcı iyileşme şansı oldukça yüksektir.

Ancak kişisel iyileşme olasılığı yalnızca internetten bulunan genel bir sağkalım yüzdesiyle belirlenemez.

Aynı evredeki iki hastanın:

• histolojik tipi,
• grade'i,
• LVSI durumu,
• lenf nodları,
• moleküler grubu

birbirinden tamamen farklı olabilir.

“Evre 1 Rahim Kanseri” Demek Tek Başına Yeterli mi?

Hayır.

Örneğin rahim içerisinde sınırlı düşük grade endometrioid bir kanser ile yine erken evrede bulunan ancak p53 anormal veya agresif histolojik özellik taşıyan bir tümör aynı biyolojik davranışı göstermeyebilir.

Bu nedenle günümüzde hastaya yalnızca:

“Siz Evre 1'siniz.”

demek yeterli değildir.

Daha doğru soru şudur:

“Evre nedir ve bu tümörün biyolojik risk özellikleri nelerdir?”

Ameliyatın Doğru Evreleme ile Yapılması Neden Önemlidir?

Rahim kanseri cerrahisinde amaç yalnızca rahmi çıkarmak değildir.

Uygun hastalarda:

• doğru cerrahi evreleme,
• over ve tüplerin değerlendirilmesi,
• sentinel lenf nodu haritalaması,
• şüpheli alanların değerlendirilmesi

hastalığın gerçek risk grubunun belirlenmesine yardımcı olur.

Eksik evreleme, ameliyat sonrasında hastanın gerçek riskinin değerlendirilmesini zorlaştırabilir.

İzmir'de Rahim Kanseri Tedavisi ve İkinci Görüş

Prof. Dr. Selçuk Erkılınç, rahim kanseri ve endometrium kanseri tanısı alan hastaları İzmir Mavişehir'de değerlendirmektedir.

Biyopsi veya ameliyat patolojisi, tümörün histolojik tipi ve grade'i, myometrial invazyon, LVSI, moleküler bulgular ve görüntülemeler birlikte değerlendirilerek hastalığın kişisel risk profili belirlenir.

Yeni tanı alan hastalarda cerrahinin kapsamı ve sentinel lenf nodu haritalaması gereksinimi değerlendirilirken; daha önce ameliyat olmuş hastalarda patoloji raporu incelenerek ek radyoterapi, brakiterapi veya sistemik tedavi gerekip gerekmediği açısından ikinci görüş verilebilir.

Uygun hastaların operasyonlarını anlaşmalı hastanelerde gerçekleştirmektedir.

Amaç yalnızca hastanın hangi evrede olduğunu söylemek değil; iyileşme şansını etkileyen bütün özellikleri birlikte değerlendirerek kişiye özgü tedavi planı oluşturmaktır.

Sık Sorulan Sorular

Rahim kanserinde en önemli iyileşme faktörü nedir?

Hastalığın evresi en önemli faktörlerden biridir. Ancak günümüzde histolojik tip, grade, myometrial invazyon, LVSI, lenf nodları ve moleküler sınıflandırma birlikte değerlendirilir.

Evre 1 rahim kanseri tamamen iyileşebilir mi?

Birçok erken evre endometrium kanserinde kalıcı iyileşme şansı yüksektir. Ancak kişisel risk tümörün histolojik ve moleküler özelliklerine göre değişir.

Lenf noduna yayılmış rahim kanseri iyileşebilir mi?

Lenf nodu tutulumu daha yüksek riskli hastalığı gösterir ancak tedavi şansının bittiği anlamına gelmez. Cerrahi sonrası radyoterapi ve/veya sistemik tedaviler uygulanabilir.

Myometrial invazyon ne demektir?

Kanserin rahim iç tabakasından rahmin kas tabakasına ne kadar ilerlediğini gösterir. Özellikle %50 ve üzerindeki invazyon risk değerlendirmesinde önemlidir.

LVSI pozitif olması ne demektir?

Kanser hücrelerinin lenf veya damar boşluklarında görülmesidir. Özellikle belirgin LVSI lenf nodu ve nüks riski açısından önemli bir bulgudur.

Grade 3 rahim kanseri kötü müdür?

Grade 3 tümörler genel olarak daha yüksek risklidir. Ancak prognoz yalnızca grade'e göre belirlenmez. Evre, histolojik tip, LVSI, lenf nodları ve moleküler profil birlikte değerlendirilmelidir.

POLE mutasyonu iyi bir bulgu mudur?

Uygun moleküler sınıflandırma kriterlerini karşılayan POLE mutasyonlu endometrium kanserleri genellikle çok iyi prognozlu bir gruptur.

p53 pozitifliği ne anlama gelir?

Patolojide p53 değerlendirmesinin paterni önemlidir. p53 anormal moleküler gruptaki endometrium kanserleri genellikle daha yüksek riskli biyolojik davranış gösterebilir.

Rahim kanserinde moleküler test neden yapılır?

Moleküler sınıflandırma hastalığın prognozunun ve risk grubunun daha doğru belirlenmesine yardımcı olabilir. MMR değerlendirmesi Lynch sendromu ve bazı ileri hastalarda immünoterapi seçenekleri açısından da önem taşır.

Patoloji sonucumu ikinci görüş için gösterebilir miyim?

Evet. Özellikle yüksek grade, agresif histolojik tip, LVSI, lenf nodu tutulumu veya moleküler test sonucu bulunan hastalarda patoloji raporunun tüm bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi tedavi planının anlaşılmasını kolaylaştırabilir.